De nieuwe omgevingswet

Weet u wat bestuurlijke trajecten die uit de hand lopen te vaak met elkaar gemeen hebben? Een valse start. De eerste stap – de onderbouwing – wordt overgeslagen. Enthousiasme of juist laksheid, onervarenheid of ontbrekend management, noem maar op, maar vooral vanwege zelfoverschatting door bestuurders.

Zomaar wat recente voorbeelden uit de buurt

Iedereen kan vast wat grote landelijke voorbeelden bedenken. Lelystad airport is alleen maar de meest recente. De tijd en de kosten die in zo’n traject gaan zitten exploderen door als een valse start. Maar de lokale overheid kan er ook wat van.

H20, het bedrijvenpark langs de A28: geen economisch onderbouwing, dat komt later wel. Het had leegstand tot gevolg. De oplossing werd vervolgens gezocht het lokken van grotere, zwaardere en meer vervuilende industrie. De gemeente werd uiteindelijk ‘gered’ door afspraken om door middel van de perceelgrootte mogelijke klanten onderling te verdelen tussen Zwolle, Kampen en Hattem.

Een ander voorbeeld zijn de windmolens in Oldebroek. Alternatieve plekken bedenken voor die molens (in een gemeente van bijna 100 km2, vier keer die van Hattem!) én ook nog economie, milieu én natuur wegen, kom nou. Er is immers al een initiatief, al die irritante hinderlijke regeltjes. Weet je wat, we wegen de plek die gekozen is gewoon met zichzelf! Hoe slim is dat.

Pas na 15 jaar was het wettelijk verplichte onderzoek naar de invloed op vogels er eindelijk, weken voor de allerlaatste zitting van de Raad van State. Bij windmolens grenzend aan een vogelgebied. En nog steeds ontbraken meetgegevens uit het gebied zelf. Want tja, meten is voor nerds?

Een laatste voorbeeld is het Hattemse Loo, een nieuwe villawijk in de Hattemerpoort. Er werd niet onderkend dat vijftien huizen op veertien kavels op een klein terrein onherroepelijk leidden tot het omdraaien van huizen, ondanks waarschuwingen van buurtbewoners en de VLMH. En daardoor  kon echter niet meer voldaan worden aan de voorwaarden in het bestemmingsplan die de gemeente en projectontwikkelaar nota zelf voorgelegd had aan de Raad van State om voor elkaar te krijgen dat er sowieso gebouwd mocht worden. In een natuurgebied, met ronkend natuurbeleid. 

Menselijke zwakheden

Combineer een valse start met nog wat andere menselijke zwakheden. Context, lange termijn, inbedding, randvoorwaarden: daar gaat iedereen toch spontaan van zuchten. Laat toch, denken veel mensen. ‘Alleen dit, nu’ is zoveel duidelijker, daadkrachtiger, lekkerder en vooral zoveel minder veeleisend. Beetje geven en nemen, het kan wijsheid zijn, maar het is ontegenzeggelijk ook de makkelijkste weg. Een tip: wilt u beter voorspellen wat een bestuur besluit: zoek naar wat voor de aanwezigen samen op dat moment samen het minste raakt. Nog een tip: natuur en wettelijke eisen zitten niet aan tafel. 

Een onderbouwing waar je daadwerkelijk wat aan hebt vergt nu eenmaal inzicht in lange termijn, in die context en allerlei andere belangen, of te wel in het serieus nemen van allerlei lastige en minder sexy dingen. In het geval van een college is verantwoord besturen niet maar een van de opties.  

Opportunisme wordt beloond

De grens tussen kansen pakken en calculerend opportunisme is niet altijd zo duidelijk te zien. Sommige projectontwikkelaars, maar vlak ook overheid en burgers niet uit, weten dat de kans dat ze moeten stoppen met iets dat niet klopt vrijwel nihil is. Gewoon doen loont.

Voor tegenwicht is een actieve overheid nodig die bereid is om soms nee te zeggen. Of burgers of instanties die opletten (en invloed mogen hebben, want dat is niet vanzelfsprekend en steeds minder vanzelfsprekend). Zij moeten dan ook nog bereid zijn (en de mogelijkheid hebben) om actie te ondernemen.

Neem daarbij dat uitspraken van rechters hebben, net als die van veel bestuurders trouwens, een hoog ‘foei’-gehalte. Bestemmingsplan wordt ingetrokken, maar de werking blijft. Snapt u die? Of: bomen illegaal gekapt? ‘Foei, maar ja, het is nu eenmaal gebeurd en die bomen komen toch niet meer terug’. De makkelijkste weg vermomd als wijsheid. Burgers aan de andere kant worden al snel afgescheept als zijnde lastige actievoerders.

Een strijd voor natuur en milieu is in de praktijk vooral een strijd tegen laks bestuur.

Het gaat natuurlijk niet altijd zo

Het gaat vaak goed en zelfs beter. Bij het Hattemse Loo pakt Gemeente Hattem sinds een jaar of twee een en ander voortvarend op en we hebben hier oprecht bewondering voor. Hulde. Hattem en tal van andere gemeenten laten natuurlijk ook zien hoe het wel goed kan gaan. Het is alleen niet vanzelfsprekend. Een wettelijk kader mag er niet op rekenen.

De nieuwe omgevingswet: een beetje naïef?

Goede wetten maken de kaders duidelijk en counteren als dat nodig is voorspelbare maar onwenselijke menselijke tekortkomingen. Zelfoverschatting blijft, en laksheid en onervarenheid verdwijnen niet zomaar. Op het betrekken van de lange termijn en op rentmeesterschap kun je niet zomaar  rekenen. In de nieuwe omgevingswet wordt de mogelijkheid als het fout gaat voor natuur en milieu om bij te sturen minder, terwijl de mogelijkheid van een valse start niet weggenomen is. Eigenbelang en opportunisme krijgt misschien nog wel meer kans dan nu. 

Meer informatie over de nieuwe omgevingswet is hier te vinden.